Boek 96 : De poppendokter

Schrijver: Diane Broeckhoven
Jaar van publicatie: 2014
Uitg. Vrijdag, Antwerpen
128 blz

Een snel en goed leesbaar, in mijn geval luisterbaar, boek, over de twee Amsterdamse buurkinderen, aan het begin van WO II. Het meisje verdwijnt van de ene dag op de andere. Ze laat haar dure pop achter. Hendrik Roest, de buurjongen, zorgt er goed voor. Zijn familie eet, nadat ook de rest van de familie in het bovenhuis is verdwenen, plotseling van prachtige nieuwe borden.
Hendrik wordt goudsmid en, later, poppendokter. De pop van Esther is zijn pronkstuk, en neemt een prominente plaats in in zijn winkel.
Als hij Esther weer ontmoet, slaat de vonk weer over, die ze als kinderen al gevoeld hadden. Tot zijn verbazing hoort Hendrik daarna niets meer van Esther.
Op de dag voor hij zijn winkeltje gaat sluiten, komt Esther die winkel binnen. Ze blijkt zijn brieven nooit ontvangen te hebben.
Als verhaal was het een prima boek om te beluisteren, maar de voorleesstem was als die van een robot. Nauwelijks twee woorden achter elkaar werden voorzien van de juiste klemtoon, wat wel wende, maar toch irritant was.

Boek 78: Het champagnehuis

Schrijver: Kåre Halldén

Jaar van publicatie: 2013

Uitg. Querido

Vert. Erica Weeda

Oorspr. titel: Champagneführern (Damm, Oslo 2011)

Harald Poppe, een Zweed, die sinds kort weduwnaar is, gaat met een groep naar Frankrijk, om daar een aantal champagnehuizen te bezoeken.
Bij een van die bezoeken hoort hij gekreun in een van de gangen achter hem. Hij gaat op zoek en vindt een man op de grond, die nog net iets kan zeggen en dan sterft.
Het blijkt de keldermeester te zijn, de man, die bekend staat om zijn enorme reukvermogen. Dat was in zijn werk van groot belang.
Harald ontmoet Zijn kleindochter Isabelle, die niet gelooft, dat haar grootvader zelfmoord heeft gepleegd, zoals de plaatselijke politie wil doen geloven.
Dit verhaal wordt afgewisseld met het verhaal van Vivianne Décleux, eigenaresse van het champagnehuis. Bij haar huwelijk in 1940 werden de huizen van haar en haar man samengevoegd. Haar liefde ging echter uit naar de 'Champagneführer' Otto Klaebisch. Een onmogelijke liefde in bezettingstijd, die koste wat het kost geheim moest blijven.
Een aardig boek, spannend ook wel. Met grote kennis van de wereld van de champagne geschreven.
Maar de lezer moet zelf ook interesse hebben voor al die details, die soms wat teveel van het goede waren.

Boek 72: Slagschaduw

Schrijver: Lilian Blom

Jaar van publicatie: 2012

Uitg. Atlas Contact

Een oude vrouw, Koos, wordt door haar kinderen min of meer gedwongen terug te denken aan haar ervaringen in de oorlog. Ze hebben ontdekt, dat hun vader geen Frits heette, maar Sam. Hij was van joodse afkomst en moest dat verbergen voor de Duitsers.
Er moest meer verborgen blijven. In een lange monoloog, waarin de vrouw zich verzet tegen de aftakeling bij haar gevorderde leeftijd en de behandeling in het verzorgingshuis, waar ze is opgenomen, geeft de vrouw steeds meer prijs van de herinneringen, die ze ook voor zichzelf had weggeduwd. Ze waren te gruwelijk om aan te denken.
Als ze meent, dat een oude vijandin uit de oorlogsjaren in het bed naast haar ligt, komt haar oude strijdlust weer boven, net als nog meer oorlogsherinneringen.
Een indringend boek. waarin toch de humor niet ontbreekt. Maar als je zelf ook ouder wordt of bent is de inhoud hier en daar nogal confronterend.

Boek 68: The Alice Network

Schrijver: Kate Quinn
Jaar van publicatie: 2017
Uitg. William Mossis Paperbacks
Storytel luisterboek

Geweldig boek. Misschien maakte het verschil, dat ik het als audioboek beluisterde en de voorleesstem zo goed was, misschien omdat het boek in het Engels werd voorgelezen en daardoor geloofwaardiger klonk, vooral in de scenes waarin de Schot Finn voorkwam. Het Schotse accent was prachtig nagedaan. De sfeer werd door het voorlezen versterkt voelbaar.
Maar het verhaal zelf is ook de moeite waard. Een deel van het verhaal speelt zich af in de tijd van de eerste wereldoorlog. Eve is een jong meisje. Ze stottert en is bang, dat niemand haar daarom in dienst wil nemen. Dan wordt ze gerecruteerd als spionne. Ze kan haast niet wachten om naar Frankrijk te gaan en mee te vechten tegen de Duitsers, in het Alice network, een netwerk van spionnen. De leiding heeft Lily. Iedereen heeft een bloem als schuilnaam. Eve wordt Marguerite. Ze gaat in Lille in dienst in het restaurant van René, die heult met de Duitsers en veel Duitse officieren in zijn zaak krijgt. Eve luistert hun gesprekken af en geeft de gegevens die ze zo hoort door aan Lily.
Het netwerk wordt verraden en opgerold, Eve voelt zich daar schuldig over en zit depressief en bijna voortdurend dronken in Londen. Daar komt op een avond een jonge Amerikaanse vrouw aan de deur, die een naam noemt, die Eve nooit meer dacht te horen. René.
Charlie is Amerikaans, dochter van conservatieve ouders, zwanger. Na de dood van haar broer, die depressief uit de tweede wereldoorlog was teruggekomen, heeft ze een tijd lang een wat losgeslagen leven geleid, wat leidde tot de zwangerschap. Haar rijke ouders vinden dat een ongehuwde zwangere vrouw niet in hun familie mag voorkomen, besluiten Charlie mee te nemen naar Europa en haar daar te laten aborteren. Niemand van hun rijke kennissen hoeft zo de schande te kennen. In Londen ontsnapt Charlie aan het toezicht van haar moeder en zoekt Eve op. Charlie wil weten, wat er met haar nichtje Rose is gebeurd. Ze heeft gehoord, dat Eve haar kan helpen, want Rose werkte in Limoges in een restaurant, gedreven door ene René. Als Eve die naam hoort en de naam van het restaurant waar Rose werkte: gelijk aan de naam van het restaurant in Lille, dan komt ze in actie. In de auto van haar Schotse hulp Finn en met de man zelf als chauffeur, gaan Eve en Charlie op zoek in Frankrijk.
In hoofdstukken, die afwisselend Eve en Charlie als hoofdpersoon hebben, ontrafelt zich de geschiedenis van vooral Eve. Je voelt haar pijn en haar twijfels, krijgt steeds meer begrip voor haar en de toestand waarin ze nu verkeert.
Ook de zoektocht van Charlie naar Rose is boeiend. Aangrijpend is het bezoek dat ze brengen aan Ouradour, een plaatsje in Frankrijk, dat in de tweede oorlog volledig is uitgemoord en als herdenkingsoord in de staat is gebleven van 10 juni 1944. Ik was daar, een paar jaar geleden. Aangrijpend. Hoeveel meer zal dat net na de oorlog zijn geweest, waarbij je vermoedt dat een van je familieleden daar is omgekomen. Prachtig beschreven.
Een van de beste boeken, die ik de laatste tijd heb gelezen.

Boek 54: Het dameskoor van Chilbury

Schrijver: Jenifer Ryan
Jaar van publicatie: 2017
Uitg. The House of Books
Vert. Catherine Smit
Oorspr. titel: The Chilbury Ladies' Choir (Crown Publishing Group, New York, 2017)

Chilbury is een dorpje in Kent, dat me erg deed denken aan de tv-serie 'Verborgen dorpen' die onlangs werd uitgezonden en waarin actrice Penelope Keith schilderachtige, vriendelijke Britse dorpjes afreisde. De dorpjes zien en zagen er uit, of er nauwelijks ooit iets gebeurt.
Dit verhaal speelt zich af in zo'n dorpje, in augustus 1940. De slag om Engeland woedt. De meeste mannen zijn vertrokken naar het leger en de vrouwen moeten zien, het alleen op te lossen. Mannen en zonen worden gemist, de eerste slachtoffers zijn gemeld.
Toch wordt het voorstel om van het kerkkoor een dameskoor te maken, niet begroet met algemene instemming: dat kan toch niet, zonder mannen zingen.  Wat zouden anderen daar wel van denken? Het klonk toch niet, zonder mannenstemmen? Gelukkig werd doorgezet, en het zingen gaf een verbondenheid en later ook steun, die verbazingwekkend was. Het gaf de dames van het koor de moed om door te gaan, ook als de omstandigheden moeilijk waren.
Het koor heeft een enthousiaste dirigente, Prim, die algemeen geliefd wordt en het koor tot nog grotere hoogte leidt.
Het dorp is echter niet zo vriendelijk als het er op afstand uitziet: net als overal zijn er de botsende karakters, de tegenstellingen. De vrouwen zijn zo verschillend. Zo is er de zorgzame, de hebberige en onbetrouwbare, de heerszuchtige, de piepjonge en de iets oudere, wufte dochter van de lokale 'belangrijke familie'. De heer des huizes daarvan heeft een hoge militaire titel, maar doet niets. Behalve zijn vrouw en dochters terroriseren.
De karakters ontwikkelen zich tijdens het verhaal: de schuchtere Mrs. Tilling, die alleen woont nadat haar zoon het leger in ging, krijgt inkwartiering. Een vreemde man in de kamer van haar zoon. Ze heeft het er moeilijk mee. Langzamerhand krijgt ze meer moed. Ze observeert prima en onderneemt actie. Ze durft zelfs de leiding op zich te nemen van het koor, wanneer dat nodig is. En ook durft ze in opstand te komen tegen de vreselijk, tirannieke landheer.
De lezer krijgt al deze gebeurtenissen te lezen via brieven en dagboekfragmenten van de betreffende dames. Aan het begin van de oorlog was er in Engeland een organisatie voor Mass Observation, die burgers aanmoedigde dagboeken bij te houden en op te sturen naar het hoofdkwartier. De schrijfster heeft uit deze dagboeken geput. Dit geeft een zeer realistisch beeld van hoe het moet zijn geweest bij dit 'thuisfront'.

Boek 48: Wil

Schrijver: Jeroen Olyslaeger
Jaar van publicatie: 2016
Uitg. De Bezige Bij
Storytel audioboek

Soms leidt de tongval van iemand je af van de boodschap die gebracht wordt. Dat probleem had ik even met de voorlezende Jeroen Olyslaegers. Hij las zelf zijn boek voor en deed dat van begin tot einde met verve. Hij was een boze man en dat bleef hij. Net als hoofdpersoon Wil schopte hij hier en daar om zich heen, slaakte een paar echt Vlaamse vloeken en vertelde verder. Over de oorlog in Antwerpen. De vervolging van de Joden. Over zijn onmacht daartegen in opstand te komen. Over zijn verschillende loyaliteiten: tegenover zijn collega's bij de politie, die voor het grootste deel anti-Duits waren. Tegenover Nijdig Baardje (volgens goed Belgisch gebruik had de man geen naam, maar alleen een bijnaam), eerst zijn leraar Frans, met wie hij over de gedichten van Rimbaud sprak, maar die later een groot aanhanger van de Duisters werd.
De angst regeerde hem ook. Wat moest hij doen, als zijn tante op bezoek kwam, met haar Duitse vriend, een hoge SS-er?
Het liefst ging hij op een rustige plek zitten om gedichten te schrijven. Hij laat alles maar zo'n beetje gebeuren.
Nu schrijft hij een lange brief aan zijn achterkleinzoon. Bestaat die echt? Het wordt niet duidelijk in het verhaal. Hij vertelt hem, hoe hij alles heeft ervaren. Maar vooral probeert hij de zelfmoord van zijn kleindochter te verwerken. Het lukt hem niet echt.
Evenmin als het accepteren van de hulp die hij nodig heeft bij het vorderen van zijn leeftijd.
Evenmin als het denken aan de verwijten van dubbele moraal, die hij van alle kanten kreeg, na de oorlog.
Hij schopt.
Hij is boos.
De wat rauwe stem van de schrijver paste hier prima bij en voegde iets toe aan het verhaal. Prima audioboek.

Boek 43: The ship of brides

Schrijver: Jojo Moyes
Jaar van publicatie: 2005
Uitg. Hodder & Stoughton, London

Er zijn gebeurtenissen in de geschiedenis, die vrij onbekend zijn. Het onderwerp van dit ontroerende verhaal is de tocht, die 650 jonge Australische vrouwen maakten op het vliegdekschip Victoria. Ze werden naar Engeland vervoerd, om zich daar te voegen bij hun echtgenoten. Dat waren allemaal militairen, die in Australië gelegerd waren geweest, of er in elk geval genoeg tijd hadden doorgebracht om te trouwen met soms heel jonge meisjes. De tijd die de echtparen samen hadden doorgebracht was kort geweest. Ze kenden elkaar niet altijd even goed en tijdens de reis sloegen de twijfels toe. Ook het achterlaten van al hun familie en vrienden maakte het leven vaak moeilijk.
Ook de mannen bedachten zich soms. Ze stuurden dan een telegram naar de Victoria, waarin kort werd vermeld, dat de vrouw in kwestie niet gewenst was en niet moest komen. Ze werd dan in de eerstvolgende haven van boord gezet en terug vervoerd naar Australië.
Voor de bemanning van de Victoria was het leven totaal veranderd met al die vrouwen aan boord.
Iedere opvarende had zijn of haar eigen verhaal.
In het boek leren we vier van de vrouwen beter kennen. De zwangere Margaret, de ijdele en rijke Avice, de jonge en losbandige Jean en de verpleegster Frances MacKenzie.
Het verhaal van de kapitein en van een paar bemanningsleden wordt verteld. Wat hebben ze meegemaakt? Wat zijn hun verwachtingen na deze reis? Zelfs vraag je je af, of het oude schip Plymouth wel zou gaan halen.
Met veel gevoel voor psychologie en zonder enig oordeel te vellen schrijft Jojo Moyes. De hoofdstukken worden steeds voorafgegaan door een bericht uit 1946, uit een krant, waarin geschreven werd over deze waargebeurde, maar verder geromantiseerde reis.
Ik vond het een geweldig boek.

Boek 29: Alleen maar helden

Schrijver: Charles Lewinsky
Jaar van publicatie: 2015
Uitg. Meridiaan Uitgever, Amsterdam
Vert. Elly Schippers
Oorspr. titel: Kastelau (Nagel & Kimche, München, 2014)

Films interesseren me maar matig en de filmindustrie al helemaal niet. Oorlogsboeken vormen niet mijn meest geliefde genre literatuur. Toch las ik dit boek over filmmakers in het Duitsland van WO II. In de eerste plaats omdat ik wat wilde lezen van Lewinsky en dit werk kon bemachtigen.
Het valt me moeilijk er een oordeel over te geven. Ik heb bewondering voor de vorm, waarin dit verhaal wordt verteld.
Een jongen, Samuel A. Saunders, studeert filmwetenschap aan de universiteit van Californië. Het onderwerp voor zijn proefschrift is een Duits acteur, die eerst carrière maakt in Duitsland en na de oorlog, onder een andere naam, in de VS. Zijn professor keurt het werk af, en advocaten verbieden publicatie: het zou de goede naam van de acteur aantasten en volgens de professor waren er niet voldoende bewijzen voor de gebeurtenissen, beschreven in het proefschrift. De student stopt met zijn studie, begint een videotheek met oude films en kan het hoofd nauwelijks boven water houden. Op een dag loopt hij naar de ster, die de acteur heeft gekregen in Hollywoods Walk of Fame, een houweel in de hand, om de ster weg te hakken, waarop de acteur naar zijn mening geen recht had.
Lewinsky gebruikt het door deze man verzamelde materiaal voor zijn boek. Dagboekfragmenten van medewerkers aan de film Lied der Freiheit, interviews met een actrice uit die film, Wikipediafragmenten, antwoorden op vragen, die Saunders, had gesteld, om wat hij gevonden had, te checken. De vele paperassen die Saunders had verzameld lagen door elkaar, waren vaak niet gedateerd en Lewinsky heeft er een logische volgorde in aangebracht.
De filmopnamen begonnen in Berlijn, maar toen de bommen daar te snel vielen, bedachten ze dat 'buitenopnamen' in de Beierse Alpen nodig waren. Het was er in ieder geval veiliger. Toen de oorlog op zijn eind liep, veranderde de film in een verzetsfilm. De Amerikanen trapten er zonder aarzelen in.
Vooral de interviews met Tiziana Adam, vaak met onvolledige zinnen omdat de bandopname slecht was en niet alles verstaanbaar was, waren de moeite waard. Na de oorlog drijft ze een bar in Wiesbaden, waar Saunders haar vele malen interviewde.
Zoals gezegd: de vorm is bijzonder en bewonderenswaardig en leesbaarder dan je zou verwachten. Toch kostte het me moeite het boek uit te lezen. Misschien juist toch door die vorm. Door de vele herhalingen. Ik kan het niet precies zeggen.
Toch vier sterren.

Boek 85: Het meisje uit de trein

Schrijver: Irma Joubert
Jaar van publicatie: 2011
Uitg. Mozaiek, Zoetermeer
Vert. Dorienke de Vries (uit het Zuid-Afrikaans)
Oorspr. titel: Tussen stasies (Pretoria, LAPA, 2007)

Hoe verwarrend is het leven voor Gretl, het meisje dat uit de trein springt, die onderweg is naar Auschwitz. Ook haar zusje weet uit de trein te ontsnappen. Haar moeder en grootmoeder beloven ook te zullen springen, maar de opening daarvoor is te klein. De brug waarover de trein rijdt is gesaboteerd, bommen ontploffen, de trein stort in de diepte, de inzittenden komen om. Zusje is ziek en overlijdt. Gretl blijft alleen achter.
Ze wordt opgevangen in het gezin van Jakób Kowalsky, een jonge Poolse verzetsstrijder. De familie is katholiek. Gretl, nu op zijn Pools Gretz genoemd, volgt lessen aan de kloosterschool, bij de nonnen. Ze verzwijgt haar joodse afkomst.
De familie Kowalsky is arm. Na de oorlog kunnen ze niet meer voor Gretl zorgen. Jakób brengt haar naar Duitsland. Daar is een programma, waarbij Duitse weeskinderen worden geadopteerd door ouders in Zuid-Afrika. Gretz wordt aangenomen en vindt een rijke familie, die echter gereformeerd is. Gretz past zich aan en zwijgt over haar eerdere joodse en katholieke achtergrond. Zuidafrikanen houden niet van joden, katholieken en Polen. Ze verstopt het kruisje dat ze van Jakób kreeg ver in haar lade.
Jakób moet vluchten voor de communisten in Polen en hij verrekt naar Zuid-Afrika. Hij gaat daar werken als ingenieur en zoekt Gretz, die nu Grietjie heet, op.
Alle herinneringen en nachtmerries komen terug. Grietjie durft er niet over te vertellen. Ze is bang om haar nieuwe ouders te kwetsen of van haar te vervreemden.
Het einde ligt voor de hand, maar is toch zodanig geschreven, dat doorlezen de enige optie is. Een mooi geschreven boek, vol psychologische dilemma's voor het jonge meisje, dat steeds weer van naam en godsdienst moest veranderen en er nooit over kon praten. Alleen Jakób weet alle achtergronden.

Boek 79: Als je het licht niet kunt zien

Schrijver: Anthony Doerr
Jaar van publicatie: 2015
Uitg. The House of Books
Vert. Eefje Bosch
Oorspr. titel: All the Light We Cannot See (Scribner, 2014)

Wat een geweldig boek. En meestal ga ik met een grote boog om boeken heen, die zich in de oorlog afspelen. Maar dit zit zo goed on elkaar en is met zoveel zorg en liefde geschreven, dat je als lezer in het boek gezogen wordt.

Er zijn twee hoofdpersonen: de Duitse jongen Werner, die opgroeit in een weeshuis, waar een Franse protestante non de leiding heeft. Hij is daar samen met zijn zusje Jutta. Zijn vader is omgekomen in de mijn en voor hem ligt ook alleen een toekomst als mijnwerker. Hij moet er niet aan denken. Hij is een kind met een grote belangstelling voor vele zaken en heeft zelfs een notitieboekje met vagen,. die hij stelt. Hij knutselt een radio ontvanger in elkaar en ontvangt daar de berichten van een Fransman, die natuurkundige begrippen uitlegt aan jonge luisteraars. Werner en Jutta zijn gefascineerd door de stem van de man en door de muziek, die hij aan het eind steeds laat horen.
De andere hoofdpersoon is Marie-Laure Leblanc, dochter van de sleutelbewaarder van een museum in Parijs en blind. De zorgzaamheid en liefde van haar vader zijn indrukwekkend. Hij zorgt ervoor, dat Marie-Laure zich zelfstandig kan redden. Hij maakt een miniatuur uitvoering van de wijk, waar ze wonen, zodat zijn dochter kan voelen, hoe ze moet lopen en hoe ze haar plaats kan bepalen.
Als Parijs bezet wordt moeten vader en dochter vluchten. De directeur van het museum geeft een schat uit het museum mee: een diamant.
In Saint-Malo komen ze in huis bij de oudoom van de vader. Zijn broer, de grootvader van de vader, was degene, die de uitzendingen maakte, waar Werner naar luisterde.
Werner wordt als zestienjarige naar het front gestuurd, na eerst op een school onderwijs gekregen te hebben in gevechtstechnieken. Hij is daar echter vooral door zijn kennis van zendapparatuur. Na veel omzwervingen belandt ook hij in Saint-Malo en ontmoet Marie-Laure.
De personages gaan leven, ook de wat minder belangrijke. De oom van Marie-Laure, de grote man, waar Werner eerst mee op school zat, en waarmee hij later intensief samenwerkt, zijn zusje Jutta.

Het boek is dik, maar zodra ik erin begonnen was, kon ik niet ophouden met lezen.

Boek 26: Ochtendkoorts

Schrijver: Péter Gárdos
Jaar van publicatie: 2015
Uitg. Ambo/Anthos, Amsterdam
Vert. Rebekka Hermán Mostert
Oorspr. titel Hajnali Iáz (Uitg. Libri Kiadó)

Aan het eind van WO II werden overlevenden uit de kampen naar Zweden vervoerd. Vaak ernstig ziek, getraumatiseerd, beroofd van bezittingen en waardigheid. Veel rechten hadden ze ook in Zweden niet, evenmin als veel bezigheden. De meesten waren daarvoor overigens ook te ziek.
Miklos vraagt een lijst op van vrouwelijke Hongaren, die ook in Zweden zijn. Hij schrijft ze allemaal een brief, in de hoop met een van hen een relatie te beginnen. Mklos heeft nog maar korte tijd te leven. Hij heeft tbc.
Lili is een van de vrouwen die zo'n brief krijgt. Aanvankelijk slaat ze er weinig acht op, maar als ze weer in het ziekenhuis moet worden opgenomen, verveelt ze zich en schrijft terug. De briefwisseling wordt steeds intensiever. Miklos en Lili worden verliefd.
Lili heeft twee vriendinnen, Miklos een vriend. De vriendschap wordt ook nadrukkelijk beschreven, met de spanningen die ook in die relaties optreden door de omstandigheden.
Artsen treden op als vertrouwenspersonen en doen daar hun uiterste best, hoewel ook zij aan allerlei regels gebonden zijn en haast bezwijken onder de spanning.
De schrijver heeft dit verhaal van de liefde van zijn ouders beschreven. Na het overlijden van zijn vader overhandigde zijn moeder hem de stapels brieven van vijftig jaar geleden. Die brieven, waarvan fragmenten een groot deel van het verhaal vormen, waren het uitgangspunt voor dit boek.
Indrukwekkend.

Boek 6: Terug naar Wharton Park

Schrijver: Lucinda Riley
Jaar van publicatie: 2011
Uitg. De kern, Utrecht
Vert. Ans van der Graaff
Oorspr. titel: Hothouse Flower (Penguin Books, London, 2011)

Het boek was te dik om het in een adem uit te lezen, maar ik bleef wel de bladzijden omslaan, in een steeds hoger tempo. Het verhaal boeide me vanaf het begin. De wisselingen in omgeving, van het Engelse platteland naar de Franse zuidkust en naar Bangkok en Thailand, maakten, dat het bleef boeien, de wisselingen in tijd, van de tegenwoordige tijd naar het verleden, met name de tweede wereldoorlog, zowel in Engeland als in Azië, en de manier waarop de verschillende verhalen werden verteld eveneens.
De hoofdpersonen werden zo goed beschreven, dat ze gingen leven.

Ik heb het boek met veel plezier gelezen. Kritiekpunt is misschien het begin, waarin nogal geheimzinnig wordt gedaan over wat er nu precies met Julia en haar gezin is gebeurd. Het zal bedoeld zijn om de spanning op te voeren, maar dat was een onderdeel, dat ik minder geslaagd vond.

Boek 9: De trein had geen vertraging

Schrijver: Heinrich Böll
Jaar van publicatie: 1974
Uitg. Elsevier
Vertaling: H.L. Mulder
Oorspr. titel: Der Zug war pünktlich
Oorspr. uitg. G. Middelhauve Verlag, Keulen
In 1964 werd De trein had geen vertraging door Elsevier opgenomen in de verhalenbundel De zwarte schapen. Deze bundel, met weglating van drie verhalen, waaronder De trein had geen vertraging, werd in 1969 herdrukt onder de titel De man met de messen.

Andreas wordt door zijn vriend Paul naar de trein gebracht. Zijn verlof zit er op en hij moet zich melden aan het oostfront. Vlak voor hij in de trein stapt spreekt hij zijn angst uit: ik ga binnenkort dood! Maar wanneer is binnenkort? Een paar dagen later? Een week?
De gedachte blijft in zijn hoofd.
Hij maakt kennis met twee andere militairen. Ze spelen kaart. Drinken. Eten. Maar toch: 'binnenkort...'

De lezer voelt en denkt met hem mee.

Andreas probeert zich voor te stellen hoever hij zal komen naar het oosten, voor hij sneuvelt. Welke plaats zal hij bereiken? Dan voelt hij, dat hij niet verder zal komen dan Stryi. Dat zal de plaats zijn waar zijn leven zal eindigen.

Een van zijn twee nieuwe kameraden neemt hem mee naar een bordeel in Lemnitz. Daar ontmoet hij het Poolse meisje Olinda. Hij speelt en beluistert nog eenmaal muziek.

Dit was het eerste werk van Böll dat in boekvorm verscheen. Het thema is vooral, dat de mens niet kan begrijpen dat zo vele levens in naam van een krankzinnige ideologie worden vernietigd. Hoewel Andreas zijn geweer 'vergeten' was mee te nemen (het stond nog bij Paul in de kast, achter de gummi jas) was er ook voor hem geen ontkomen meer aan.

Boek 13: Eine Falle aus Papier

Schrijver: Hans Hellmut Kirst
Jaar van publicatie: 1981
Uitg. Heyne-Bücher, München

Weer een afgeschreven boek van de bibliotheek, dat al lang in mijn 'te lezen boeken'-doos lag.

Hierover was ik niet enthousiast. Het gaat over spelletjes, die mannen met macht menen te moeten spelen om nog meer macht te krijgen. Daarbij gaan ze zonder problemen, en soms letterlijk, over lijken.

In dit geval krijgt een journalist van een krant in München de opdracht het oorlogsverleden van een invloedrijke en algemeen geachte inwoner van deze stad na te gaan. Wel natuurlijk met de bedoeling, dat hij ook wat zou vinden. Toevallig is er een oud-inwoner van Oost-Duitsland, die bewijzen heeft, dat een man met dezelfde naam, als die, waarnaar de verslaggever op zoek is, een man heeft neergeschoten. Hij koopt het bewijsstuk van deze man en schrijft een artikel, dat, zacht uitgedrukt, stof doet opwaaien.

Hij heeft zich wel ingedekt tegen juridische gevolgen van het schrijven van dit stuk. Denkt hij. Maar ook zijn opdrachtgevers, de chef-redacteur en de uitgever van de krant, hebben zo hun maatregelen getroffen.
Hagen, de bekende Münchenaar, wordt weliswaar vrijgepleit van de beschuldigingen, maar Klingel, de verslaggever, worden 'fouten' verweten en hij krijgt ontslag. Dan schrijft hij een boek over de toedracht van deze zaak. Dat boek wordt echter niet uitgegeven.

In de wereld van tegenwoordig zullen dit soort spelletjes nog wel vaak gespeeld worden, vermoed ik. Ook dan houd ik er niet van en hoef er niet over te lezen of ze in film of op televisie te zien. Ik vond het dus ook erg prettig, dat dit boek uit was en heb het maar met moeite helemaal gelezen.
Daarbij kwam, dat Kirst wel prachtige Duitse zinnen kan schrijven, maar ze staan zo vol technische en specialistische uitdrukkingen, dat het voor mij moeilijk te begrijpen was. Ik weet te weinig van de gang van zaken bij een (Duitse) krant, bij de politie daar en bij de dingen, die het leven in de stad München van dertig jaar geleden betreffen.

Boek 69: De jongen in de gestreepte pyjama

Schrijver: John Boyne
Uitg. Arena, Amsterdam
Jaar van publicatie: 2006
Oorspr. titel: The Boy in the Striped Pijamas
Audioboek, voorgelezen door Jeroen Spitzenberger

Er was weer eens tijd voor een luisterboek.
Dit boek leende zich er ook prima voor.
Eigenlijk is het een jeugdboek, waarin de onbegrijpelijke gruwelen van WO II een beetje voelbaar worden gemaakt.

Bruno, een jongetje van 9 jaar oud, woont met zijn ouders en zijn zusje van 12 in een mooi, groot huis in Berlijn. Hij heeft vriendjes, houdt van zijn omgeving en zijn familie.
Dan wordt zijn vader commandant van het kamp Auschwitz en alles verandert. De familie verhuist. Al Bruno's bezittingen worden ingepakt door het dienstmeisje, dat mee verhuist. Het bevalt hem niet in zijn nieuwe woonplaats. Hij heeft geen vriendjes, niets te doen en hij beleeft niets. Overal zijn soldaten, zelfs in zijn eigen huis en zijn vader ziet hij zelden. Hij heeft geen idee waarmee vader het zo druk heeft.
Vanuit zijn raam kijkt hij op een merkwaardige verzameling barakken, waar veel mensen schijnen te werken. Wonen ze er ook? Hij weet het niet. Het valt hem op, dat iedereen dezelfde gestreepte pyjama draagt.
Bij een van zijn tochten ontmoet hij een jongetje aan de andere kant van het hek. Ze raken met elkaar in gesprek en sluiten een soort vriendschap. Bruna neemt nu en dan wat eten voor zijn vriend mee. Wat de jongen hem allemaal vertelt? Dat kan toch niet waar zijn. Hij gelooft het niet, begrijpt het niet.
Tot alles hem duidelijk wordt.

Boek 63: Hotel op de hoek van bitter en zoet

Schrijver: Jamie Ford
Jaar van pulicatie: 2009
Uitg. Mistral, Amsterdam
Vertaling: Jan Smit
Oorspr. titel: Hotel on the corner of bitter and sweet (Ballantine Books, New York, 2009)

Als je in West Europa een boek leest over de tijd van de tweede wereldoorlog, gaat dat altijd over de strijd tussen Duitsers en andere West-Europeanen. In dit boek gaat het over gebeurtenissen,. waar we hier nauwelijks weet van hebben

Het speelt zich af in Seattle, beurtelings in de jaren 1942-1945 en in 1986.
In de jaren '40 kende Seattle zowel een bloeiende Chinezen als Japanse wijk. Beide groeperingen haatten elkaar vanwege oorlogshandelingen in het verleden. De jongeren voelden zich echter Amerikaan en hun ouders wilden dat ook graag stimuleren. Ze stuurden hun kinderen naar Amerikaanse scholen en eisten, dat ze ook thuis Engels spraken, hoewel ze dat zelf niet of nauwelijks konden verstaan.

Op school worden kinderen van Chinese of Japanse afkomst getreiterd door Amerikaanse leerlingen. De hoofdpersonen van het boek, Henry en Keiko, ontmoeten elkaar tijdens hun verplichte werk in de keuken van hun school, waar ze eten moeten opscheppen tijdens de lunchpauze, voor hun medeleerlingen. Er ontstaat een hechte vriendschap tussen de twee. Keiko wordt echter, samen met haar familie, weggevoerd uit Seattle en gevangen gezet in een concentratiekamp. Henry probeert steeds weer haar op te zoeken en te ontmoeten, maar uiteindelijk verliezen ze elkaar uit het oog.

De vader van Henry is daar schuldig aan: hij zorgt ervoor, dat hun brieven elkaar niet bereiken.

Henry trouwt met een Chinees meisje en krijgt een zoon.

In 1986 is Ethel, de vrouw van Henry, overleden. Hij komt langs het Japanse hotel in de stad, dat eindelijk gerestaureerd gaat worden. In de kelder zijn de bezittingen gevonden van de Japanse inwoners van Seattle, die ooit alles hadden moeten achterlaten. Henry gaat op zoek naar de bezittingen van Keiko en haar familie.
Hij zoekt vooral naar een oude vinyl plaat van zijn oude vriend, de saxofonist Sheldon, met jazzmuziek: een nummer speciaal voor Keiko en hem gespeeld op een avond in een club, waar hij en Keiko waren binnengesmokkeld door een bekend jazzpianist uit die dagen.
Eindelijk vertelt Henry zijn zoon een en ander over de gebeurtenissen in de oorlog. Zijn zoon en diens vriendin raden hem aan op zoek te gaan naar Keiko. Als ook Sheldon, op zijn sterfbed, Henry vraagt alles 'in orde te maken', gaat Henry toch op zoek.

Geweldig, ontroerend, indrukwekkend.

Boek 64: Trouwboekje

Schrijver: Patrick Modiano
Jaar van publicatie: 1992
Uitg. De Arbeiderspers
Oorspronkelijke titel: Livret de famille
(Gallimard, 1977)
Vertaling: Edu Borger

Als de hoofdpersoon de geboorte van zijn dochtertje aangeeft, komen bij hem de herinneringen boven. Wat weet hij van zijn eigen verleden? Van zijn ouders? Van de wereld, zoals die was, toen hij werd geboren en opgroeide? In hoeverre heeft die omgeving hem gevormd? Hij mist belangrijke kennis over dit verleden en in dit boek gaat hij daarnaar op zoek.
De opeenvolgende hoofdstukken spelen zich in veel verschillende plaatsen af en er komen veel verschillende mensen in voor. Het vergde nogal wat concentratie om te begrijpen waar het verhaal nu weer heenging.
Toch een boeiend boek.
(De foto is van een Franse versie van het boek)