Boek 27: Liebe ist ein Kleid aus Feuer

Schrijver: Brigitte Riebe
Jaar van publicatie: 2006
Uitg. Diana Verlag, München

Er moet heel veel research gepleegd zijn voor dit boek: het speelt in de 10e eeuw, in het grote rijk van koning Otto I. Hij regeerde over een land, dat bijna heel het huidige Europa besloeg.
Hoofdpersonen zijn twee meisjes, Eila, dochter van een leenman en vertrouweling van Otto, Raymond, en de dochter van een wapenbroeder van Eila's vader. Deze heeft zijn dochter verstoten en wil niets van haar weten. Eila noemt haar Rose. Zij zal later bekend worden als de eerste dichteres van Duitsland, Roswitha von Gandersheim.
Om de grenzen zo te houden als Otto die, na diverse veldslagen, heeft, moet het oorlogspad vaak betreden worden. Mannen zijn vaak heel lang van huis, vrouwen moeten maar proberen de gang van zaken op de plaatselijke burcht in goede banen te leiden.
Eila en haar moeder kunnen samen niet opschieten. Eila noemt haar moeder de IJskoningin, haar moeder probeert haar zoveel mogelijk uit de buurt te houden.
Op een van de veldtochten ontmoet Raymond een smid, die zulke prachtige zwaarden en messen kan maken, dat hij hem als persoonlijk smid mee wil nemen. Naar zijn burcht, maar ook als er weer eens gevochten moet worden. Algin, de smid, neemt zijn vrouw Gunna en hun twee kinderen, Lando en de kleine Lenya, mee naar de burcht van Raymond. Natuurlijk worden Eila en Lando verliefd. Dat was niet toe te laten, dus Lando wordt verbannen naar een ijzermijn, waar erbarmelijke omstandigheden het leven zwaar maken.
Eila en Rose gaan naar een klooster. Rose voelt zich daar prettig: ze kan naar hartenlust gebruik maken van de teksten in de bibliotheek. Voor Eila geldt dat veel minder.
Op politiek gebied zowel als op privéterrein is er veel list en bedrog, jaloezie en wedijver.
De schrijfster heeft zich goed ingeleefd in de levens van haar hoofdpersonen, in hun verschillende relaties. Het leven in een klooster, op een burcht, in de ijzermijn en de ijzersmelterij beschrijft ze zeer beeldend en met kennis van zaken. Maar het boek is wel erg dik! Aan het eind treedt enige verveling op en het lezen van het boek lijkt wat op gewichtheffen. Daarom 'maar' vier sterretjes.

Boeiend is de verantwoording aan het eind van het boek, waarin de schrijfster uitlegt, wat waar gebeurd is, en wat ze bedacht heeft. Ook waarom ze het boek geschreven heeft op deze manier. Te vaak wordt in Duitsland nog de uitbreidingspolitiek van die tijd verheerlijkt. Maar Otto was geen lievertje en het land, dat hij wilde veroveren was bewoond. Daarmee had hij niets te maken en zijn veroveringen gingen met grote wreedheid gepaard. Riebe waarschuwt hiervoor.

Boek 11: Einde van een dienstreis

Schrijver: Heinrich Böll
Jaar van publicatie: 1983
Uitg. Manteau Parels
Vertaling: W. Wielek-Berg
Oorspr. uitg. Elsevier, Amsterdam, 1950
Oorspr. titel: Ende einer Dienstfahrt
Uitg. Verlag Kiepenheuer & Witsch, Keulen

Het duurde vrij lang voor ik in het verhaal kwam: het aantal namen was heel groot en de personages moeilijk uit elkaar te houden.
In een gehucht op het Duitse platteland is een rechter bezig met zijn laatste proces. Hij gaat met pensioen. Verdachten zijn een vader en zoon, die een auto in brand hebben gestoken, en vrolijk zaten te kijken hoe die uitbrandde. Ze zongen daarbij een stichtelijk lied en stootten de koppen van de pijp die ze rookten tegen elkaar. De auto was eigendom van het leger. De zoon moest daar een dienstreis mee maken, als afsluiting van zijn diensttijd. Wat die dienstreis inhield blijft lang onvermeld. Dat de reis eindigde met de brand is duidelijk.
Een hele stoet getuigen is opgeroepen en nauwkeurig wordt alle haarkloverij opgeschreven. Ook ieder personage wordt uitgebreid beschreven, evenals zijn persoonlijke omstandigheden als woonplaats, relatie, uiterlijk, smaak.
Eigenlijk gaat het verhaal nergens over. Het duurt alleen erg lang om te lezen. Daarmee komt het overeen met het beschreven proces: het gaat echt helemaal nergens over. Dingen worden belangrijk gemaakt, die het niet zijn. Mensen doen geheimzinnig over zaken, die dat niet verdienen.
De beschrijving van de bekrompen, roddelende samenleving in een plaatsje als Birglar, van economische en belastingtechnische zaken, maar vooral van de (on)zin van de Bundeswehr zal niet iedereen in Duitsland gewaardeerd hebben. Satire op zijn best.

Voorbeeld van de beschrijving van een van de personages, die me nogal bekend voorkwam als fervent breister. Het gaat over de vrouw van de rechter.
-' De 'snuffelaarster' noemde men haar in Birglar; ze stond bekend als een slechte huisvrouw maar als een goede kokkin en een hartstochtelijk breister; de resultaten van het werk harer ervaren en onvermoeibare handen droeg Stollfuss aan handen en voeten, hij droeg ze als pullover op de borst, had ze als kussenovertrek op zijn stoel in zijn bureau; steeds lagen er ook op het consultatiebureau zuigelingenpakjes, die door de dokter en de sociale werkster werden uitgedeeld aan jonge moeders wier nooddruft ze zelf moesten vaststellen op verzoek van mevrouw Stollfuss, die hun overigens ook de vrijheid liet niet-nooddruftige moeders jasjes en broekjes te verstrekken. Van haar, Maria Stollfuss geboren Hollweg, werd gezegd, dat ze geen begrip had van de tijd....'

Boek 9: De trein had geen vertraging

Schrijver: Heinrich Böll
Jaar van publicatie: 1974
Uitg. Elsevier
Vertaling: H.L. Mulder
Oorspr. titel: Der Zug war pünktlich
Oorspr. uitg. G. Middelhauve Verlag, Keulen
In 1964 werd De trein had geen vertraging door Elsevier opgenomen in de verhalenbundel De zwarte schapen. Deze bundel, met weglating van drie verhalen, waaronder De trein had geen vertraging, werd in 1969 herdrukt onder de titel De man met de messen.

Andreas wordt door zijn vriend Paul naar de trein gebracht. Zijn verlof zit er op en hij moet zich melden aan het oostfront. Vlak voor hij in de trein stapt spreekt hij zijn angst uit: ik ga binnenkort dood! Maar wanneer is binnenkort? Een paar dagen later? Een week?
De gedachte blijft in zijn hoofd.
Hij maakt kennis met twee andere militairen. Ze spelen kaart. Drinken. Eten. Maar toch: 'binnenkort...'

De lezer voelt en denkt met hem mee.

Andreas probeert zich voor te stellen hoever hij zal komen naar het oosten, voor hij sneuvelt. Welke plaats zal hij bereiken? Dan voelt hij, dat hij niet verder zal komen dan Stryi. Dat zal de plaats zijn waar zijn leven zal eindigen.

Een van zijn twee nieuwe kameraden neemt hem mee naar een bordeel in Lemnitz. Daar ontmoet hij het Poolse meisje Olinda. Hij speelt en beluistert nog eenmaal muziek.

Dit was het eerste werk van Böll dat in boekvorm verscheen. Het thema is vooral, dat de mens niet kan begrijpen dat zo vele levens in naam van een krankzinnige ideologie worden vernietigd. Hoewel Andreas zijn geweer 'vergeten' was mee te nemen (het stond nog bij Paul in de kast, achter de gummi jas) was er ook voor hem geen ontkomen meer aan.

Boek 13: Eine Falle aus Papier

Schrijver: Hans Hellmut Kirst
Jaar van publicatie: 1981
Uitg. Heyne-Bücher, München

Weer een afgeschreven boek van de bibliotheek, dat al lang in mijn 'te lezen boeken'-doos lag.

Hierover was ik niet enthousiast. Het gaat over spelletjes, die mannen met macht menen te moeten spelen om nog meer macht te krijgen. Daarbij gaan ze zonder problemen, en soms letterlijk, over lijken.

In dit geval krijgt een journalist van een krant in München de opdracht het oorlogsverleden van een invloedrijke en algemeen geachte inwoner van deze stad na te gaan. Wel natuurlijk met de bedoeling, dat hij ook wat zou vinden. Toevallig is er een oud-inwoner van Oost-Duitsland, die bewijzen heeft, dat een man met dezelfde naam, als die, waarnaar de verslaggever op zoek is, een man heeft neergeschoten. Hij koopt het bewijsstuk van deze man en schrijft een artikel, dat, zacht uitgedrukt, stof doet opwaaien.

Hij heeft zich wel ingedekt tegen juridische gevolgen van het schrijven van dit stuk. Denkt hij. Maar ook zijn opdrachtgevers, de chef-redacteur en de uitgever van de krant, hebben zo hun maatregelen getroffen.
Hagen, de bekende Münchenaar, wordt weliswaar vrijgepleit van de beschuldigingen, maar Klingel, de verslaggever, worden 'fouten' verweten en hij krijgt ontslag. Dan schrijft hij een boek over de toedracht van deze zaak. Dat boek wordt echter niet uitgegeven.

In de wereld van tegenwoordig zullen dit soort spelletjes nog wel vaak gespeeld worden, vermoed ik. Ook dan houd ik er niet van en hoef er niet over te lezen of ze in film of op televisie te zien. Ik vond het dus ook erg prettig, dat dit boek uit was en heb het maar met moeite helemaal gelezen.
Daarbij kwam, dat Kirst wel prachtige Duitse zinnen kan schrijven, maar ze staan zo vol technische en specialistische uitdrukkingen, dat het voor mij moeilijk te begrijpen was. Ik weet te weinig van de gang van zaken bij een (Duitse) krant, bij de politie daar en bij de dingen, die het leven in de stad München van dertig jaar geleden betreffen.

Boek 10: Das chinesische Wunder

Schrijver: Wolfgang Hellberg
Jaar van publicatie: 1978
Uitg. Heyne, München

Kristian Keller wordt assistent-arts in de kliniek, ooit gesticht door zijn oom. Door zijn collega's wordt hij dan ook aanvankelijk beschouwd als 'het neefje van', en niet echt serieus genomen. Toch maakt hij een paar vrienden. Serieuze artsen, die de patiënt als mens zagen en behandelden. Vele andere collega's zagen alleen 'het geval', en Kris heeft daar moeite mee.
Op een feest ontmoet hij de vrouw van zijn baas, Detta Gaspardy. Eigenlijk is het hun tweede ontmoeting, want ze waren al in een gang van het ziekenhuis met elkaar in botsing gekomen nadat Detta en haar man ruzie hadden gehad. Nu, op dat feest, nodigt Detta Kris uit om te gaan skiën. Er ontstaat een verhouding.
Detta besluit haar man te verlaten en stelt Kris voor samen naar Hongkong te gaan, waar haar broer en zijn vrouw wonen, en daar een nieuw leven op te bouwen. Kris had al ontslag genomen in de kliniek omdat de onpersoonlijke werkwijze die vaak gevolg werd, hem slecht beviel.
Kris vertrekt naar Hongkong, maar Detta krijgt een auto ongeluk en kan hem niet volgen. Ze zegt echter door de telefoon tegen Kris, dat ze toch van het avontuur afziet. Hij is ontroostbaar en vlucht Hongkong in.

Daar ziet hij de arts, die hij in het vliegtuig, tijdens zijn heenreis, ontmoet heeft. Een van de passagiers moest bevallen, had een keizersnede nodig. Kris kon dat doen, hij had zijn instrumenten bij zich, maar narcose was niet aanwezig. De andere arts bleek ervaren te zijn in acupunctuur en bood de noodzakelijke verdoving.

In Hongkong blijkt deze arts op de vlucht. Samen met de aziatische Mei-Lan vlucht de arts en Kris op een boot. Dagenlang zwerven ze zo rond op het water, tot ze denken een veilige schuilplaats te weten. Daar komen ze met veel moeite aan en Kris gaat hulp en medicijnen halen. Als hij terugkomt is hij net te laat: een ontploffing maakt een einde aan het leven van de Russische arts, en van Mei-Lan.

Opnieuw is Kris ontroostbaar. Hij gaat terug naar München. Hij begint daar een artsenpraktijk waarin ook acupunctuur gebruikt wordt. Het kost hem moeite om zijn (oud-)collega's te overtuigen van de werking van acupunctuur, maar zelfs zijn oud baas kan hij uiteindelijk overtuigen.

Afwisselend door de verschillende werelden, waarin dit boek zich afspeelt: het mondaine wereldje van München en de achterbuurten van Hongkong. Ook door de twee vrouwen, waardoor kris geboeid wordt: Detta en Mei-Lan. Zo verschillend en toch zo aantrekkelijk voor hem.

Boek 69: De jongen in de gestreepte pyjama

Schrijver: John Boyne
Uitg. Arena, Amsterdam
Jaar van publicatie: 2006
Oorspr. titel: The Boy in the Striped Pijamas
Audioboek, voorgelezen door Jeroen Spitzenberger

Er was weer eens tijd voor een luisterboek.
Dit boek leende zich er ook prima voor.
Eigenlijk is het een jeugdboek, waarin de onbegrijpelijke gruwelen van WO II een beetje voelbaar worden gemaakt.

Bruno, een jongetje van 9 jaar oud, woont met zijn ouders en zijn zusje van 12 in een mooi, groot huis in Berlijn. Hij heeft vriendjes, houdt van zijn omgeving en zijn familie.
Dan wordt zijn vader commandant van het kamp Auschwitz en alles verandert. De familie verhuist. Al Bruno's bezittingen worden ingepakt door het dienstmeisje, dat mee verhuist. Het bevalt hem niet in zijn nieuwe woonplaats. Hij heeft geen vriendjes, niets te doen en hij beleeft niets. Overal zijn soldaten, zelfs in zijn eigen huis en zijn vader ziet hij zelden. Hij heeft geen idee waarmee vader het zo druk heeft.
Vanuit zijn raam kijkt hij op een merkwaardige verzameling barakken, waar veel mensen schijnen te werken. Wonen ze er ook? Hij weet het niet. Het valt hem op, dat iedereen dezelfde gestreepte pyjama draagt.
Bij een van zijn tochten ontmoet hij een jongetje aan de andere kant van het hek. Ze raken met elkaar in gesprek en sluiten een soort vriendschap. Bruna neemt nu en dan wat eten voor zijn vriend mee. Wat de jongen hem allemaal vertelt? Dat kan toch niet waar zijn. Hij gelooft het niet, begrijpt het niet.
Tot alles hem duidelijk wordt.

Boek 53: Die Bernstein Frau

Schrijver: Jo Schulz-Vobach
Uitg. Knaur, München
Jaar van verschijnen: 2004

Toeval bestaat niet, zegt men. Het vorige boek ging over twee zusters en hun relatie.
Dit boek zou gaan over een barnstenen hanger, die al vanaf de vijftiende eeuw in het bezit van een oostpruisische familie was. De oudste dochter moest deze steeds erven. Maar het sieraad was de oorzaak van veel strijd tussen familieleden, vooral zusters, omdat volgens de verhalen, die over deze barnstennen vrouw verteld werden, de bezitster ervan er een bijzondere kracht aan zou ontlenen.
Eigenlijk gaat dit boek ook over de relatie tussen twee zusters: Johanna en Charlotte. Geboren in Oostpruisen, gevlucht voor de russen in de tweede wereldoorlog, daarna weer gevlucht uit de oostzone van Duitsland, naar het 'vrije' westen. Alleen de meest noodzakelijke bezittingen konden worden meegenomen, en vaak gingen ook die  nog verloren tijdens de vlucht. De barnstenen vrouw bleef wel altijd bewaard. Deze hielp bij het doorvertellen van de verhalen die de meisjes van hun grootmoeder hoorden en die ook zij weer van haar moeder en grootmoeder had gehoord. Deze verhalen vullen het boek.
Het gaat over vluchten. Over alles kwijt raken en dan nog met achterdocht bekeken worden  en je nergens echt welkom voelen.
Het gaat ook over sterke vrouwen, over vrouwenemancipatie.
Het is geen vrolijk boek, maar er staat veel in om over na te denken.
En zou het toeval zijn, dat ik dit las in de week waarin de val van de muur herdacht wordt, nu 20 jaar geleden?